Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası – hüquqi dövlətin və demokratik cəmiyyətin əsasını təşkil edən ali hüquqi sənəd
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası – hüquqi dövlətin və demokratik cəmiyyətin əsasını təşkil edən ali hüquqi sənəd
Hər bir müstəqil dövlətin mövcudluğunun, idarəetmə sisteminin və hüquqi münasibətlərinin əsasını onun Konstitusiyası təşkil edir. Konstitusiya dövlətin hüquqi təməlini müəyyən etməklə yanaşı, cəmiyyətin inkişaf istiqamətlərini, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin olunması prinsiplərini özündə əks etdirir. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası ölkəmizin dövlətçilik tarixində mühüm əhəmiyyətə malik olan fundamental hüquqi sənəddir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası 12 noyabr 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə qəbul edilmişdir. Bu hadisə müstəqil Azərbaycanın hüquqi dövlət quruculuğu istiqamətində atdığı ən mühüm addımlardan biri olmuşdur. Qeyd etmək lazımdır ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin xilası oldu. Onun siyasi uzaqgörənliyi və müdrik dövlət idarəçiliyi sayəsində: ölkədə siyasi sabitlik yaradıldı, konstitusiya islahatları həyata keçirildi, hüquq-mühafizə sisteminin inkişafı üçün sağlam konsepsiya formalaşdırıldı, prokurorluq orqanlarının səlahiyyətləri və institusional müstəqilliyi möhkəmləndirildi. Ulu Öndər Heydər Əliyev Konstitusiyanın hazırlanması və qəbuluna şəxsən rəhbərlik etməklə müasir Azərbaycan hüquq sisteminin banisi kimi tarixə düşmüşdür. Onun yaratdığı hüquqi və siyasi baza bu gün də dövlət idarəçiliyinin əsas istiqamətini müəyyən edir.
Qeyd edilməlidir ki, Azərbaycan üçün suverenliyin hüquqi bazası 1991-ci il “Dövlət Müstəqilliyi haqqında Konstitusiya Aktı” ilə rəsmiləşdirildi. Həmin sənəd Azərbaycan xalqının öz taleyini sərbəst müəyyən etmək hüququnu təsdiqlədi və dövlət quruculuğunun əsasını qoydu. Müasir dövlətçilik anlayışında suverenlik milli müstəqilliyin və hüquqi sistemin əsas dayağı hesab olunur. Suverenlik dövlətin daxili işlərində müstəqil qərarvermə, beynəlxalq münasibətlərdə isə bərabərhüquqlu subyekt kimi çıxış etmə imtiyazıdır.
Konstitusiya hər bir dövlətin hüquqi “əsas kitabı” sayılır. O, dövlətin idarəetmə prinsiplərini, hakimiyyətin mənbəyini və vətəndaş-hakimiyyət münasibətlərini müəyyən edir. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası 1995-ci ildə qəbul edilərək xalqın suveren iradəsini hüquqi formaya saldı. Konstitusiyanın 1-ci maddəsində açıq şəkildə qeyd olunur ki: “Azərbaycan Respublikasında dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır.” Bu müddəa hüquqi dövlətin əsas prinsiplərindən birini – xalq suverenliyini – təsbit edir. Bu, həm də demokratik idarəetmənin və milli müstəqilliyin qorunması üçün hüquqi təminat rolunu oynayır.
Konstitusiya yalnız hüquqi akt deyil; o, dövlətin siyasi, sosial və idarəetmə fəlsəfəsini müəyyən edən normativ-siyasi sənəddir. 1995-ci ildə qəbul olunmuş Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müasir dövlətçiliyimizin bünövrəsidir. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin təşkili, insan hüquq və azadlıqlarının təminatı, qanunvericilik və məhkəmə sisteminin əsas prinsiplərini müəyyən edən başlıca hüquqi aktdır. Konstitusiyanın qəbul edildiyi dövrdən etibarən ölkəmizdə hüquqi dövlət quruculuğu ardıcıl və sistemli şəkildə həyata keçirilmişdir.
Suveren Azərbaycan dövlətinin Konstitusiyası aşağıdakı əsas dəyərləri özündə birləşdirir:
- Müstəqillik və suverenlik
- Hüquqi dövlət və qanunun aliliyi
- İnsan hüquq və azadlıqlarının toxunulmazlığı
- Hakimiyyət bölgüsü prinsipi
- Dövlət orqanlarının məsuliyyətli fəaliyyəti
Məhz bu dəyərlərin qorunması və praktikada tətbiqi prokurorluğun konstitusion funksiyasının mahiyyətini təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan dövlətçiliyi keyfiyyətcə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. Bu dövrdə həyata keçirilən islahatlar: ərazi bütövlüyümüzün tam bərpası, suverenliyin bütün ölkə ərazisində təmin olunması, dövlət idarəçiliyində şəffaflığın artırılması, prokurorluq orqanlarının fəaliyyətinin modernləşdirilməsi, rəqəmsal hüquq mühitinin formalaşması kimi fundamental nailiyyətlərlə nəticələnmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyeva milli dəyərlərin qorunması, təhsil, mədəniyyət, sosial siyasət və humanitar sahələrdə həyata keçirdiyi fəaliyyətlə ölkəmizin dünyada mövqeyinin güclənməsinə mühüm töhfə vermişdir. Onun təşəbbüsləri nəticəsində: insan hüquqlarının qorunması sahəsində geniş proqramlar icra olunur, sosial rifah və ədalət prinsipləri gücləndirilir, qadınların və uşaqların hüquqlarının mühafizəsinə dair institusional mexanizmlər daha da təkmilləşdirilir. Bu proses Azərbaycanda hüquqi dövlət ənənələrinin humanist əsaslar üzərində inkişafına şərait yaradır.
Məhz 2025-ci ilin də ölkəmizdə “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan olunması da müstəqil dövlətçilik tariximizdə xüsusi bir mərhələ olmuşdur. Bu təşəbbüs sayəsində dövlət orqanlarında, təhsil müəssisələrində və ictimai platformalarda hüquqi maarifləndirmə tədbirləri keçirilmişdir. Belə tədbirlərin keçirilməsi insan hüquqlarının müdafiəsi, vətəndaş məsuliyyətinin artırılması və hüquqa hörmət prinsiplərinin möhkəmlənməsi baxımından mühüm rol oynamışdır. Bu proses, əslində, suveren dövlətin davamlı inkişafı üçün zəruri olan hüquqi şüurun formalaşmasına xidmət edir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətin suverenliyinin, insan hüquqlarının və hüquqi nizamın təmin edilməsində başlıca bünövrədir. Bu prosesdə prokurorluq orqanlarının üzərinə düşən missiya – qanun pozuntularının qarşısının alınması, cinayətkarlığa qarşı mübarizə, ədalət prinsipinin qorunması – Konstitusiyanın ruhuna uyğun şəkildə formalaşmışdır. Prokurorluq bu bünövrənin möhkəmliyini təmin edən əsas sütunlardan biri kimi çıxış edir. Bu baxımdan, prokurorluq əməkdaşlarının fəaliyyətində həm prinsipal yeniliklər, həm də mövcud hüquqi normaların tətbiqində daha məsuliyyətli və sistemli yanaşma tələb edir. Prokurorluq orqanları üçün bu il strateji məsuliyyət, institusional yenilənmə və hüquqi dövlət prinsiplərinin daha dərindən reallaşdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətçiliyimizin hüquqi dayağı, demokratik inkişafımızın əsas istiqamətvericisi və insan hüquq və azadlıqlarının başlıca təminatıdır. Konstitusiyanın aliliyinin qorunması, qanunçuluğun möhkəmləndirilməsi, ədalət mühakiməsinin səmərəli həyata keçirilməsi və insan hüquqlarına hörmət hüquqi dövlət quruculuğunun əsas şərtləridir.
Siyəzən rayon prokurorluğunun
müstəntiqi, II dərəcəli hüququşünas Allahşükür Ərəstunov






